اما حرف و نقل آن را از ديگران شنيده‎اند يا شايد هم از سر كنجكاوي چند ساعتي در خانه در و همسايه يا هنگام ميهماني در خانه فاميل و آشنا به تماشاي آن نشسته‎اند. اما اين فارسي‌وان كه قصه يا ماجراهاي سريال‌هايش نقل برخي محافل و ميهماني‎هاي دوستانه يا فاميلي شده از كجا و به چه نيتي آمده؟ چه چيزي به خورد ما مي‎دهد و چه تأثيري بر ما مي‎گذارد؟

تا پيش از اين، شبكه‎هاي فارسي زبان ماهواره‎اي در خارج از ايران به‌دليل ضعف بنيه مالي، فاقد برنامه‎هاي متنوع بودند؛ 12 ساعت پخش زنده و 12ساعت تكرار آن، بدون آيتم‎هاي نمايشي، فيلم‎ها و سريال‎هاي توليدي يا خريداري شده از شبكه‎هاي تلويزيوني ديگر. حجم قابل توجهي از برنامه‌هاي  آنها  نيز اختصاص داشته به برنامه‎هاي كسل‌كننده مجري‌محور، پخش كليپ‎هاي موسيقي تكراري و نمايش فيلم‎ها و سريال‎هايي كه در سال‌هاي دور و نزديك در داخل كشور ساخته شده و بارها نيز به نمايش در آمده‎اند. به اين ترتيب خيلي زود اين شبكه‎ها با وجود رشد قارچ گونه تعدادشان، تازگي خود را از دست داده و در جذب مخاطب، چندان موفق عمل نكردند. اما از سال گذشته شبكه‎اي آغاز به كار كرد كه شيوه‎اي متفاوت را در پخش برنامه برگزيده بود و برخلاف انتظار، خيلي زود توانست بخش عمده مخاطبان شبكه‎هاي ماهواره‎اي فارسي زبان را جذب خود كند.

فارسي‎وان شبكه‎اي ماهواره‎اي ا‎ست كه سريال‌هاي روز خارجي( كره‎اي، كلمبيايي، آمريكايي و...)  را به‌صورت دوبله‌شده‌ هرچند ضعيف - در طول روز پخش مي‎كند. در فضاي ملال‌انگيز شبكه‌هاي فارسي‌زبان ماهواره‎اي، فارسي‌وان در نوع خود يك اتفاق تازه محسوب مي‎شود؛ شبكه‎اي كه چون  سريال‎هاي تازه و پخش‌نشده، متنوع و برخوردار  از مايه‎هاي عامه‌پسند (البته در شق مبتذلش) آن هم به زبان فارسي عرضه مي‌كند خيلي زود درميان عامه مردم جا بازكرده و از مشتريان زيادي برخوردار شده و همين جذب مخاطب و ارائه خوراك مبتذل و تأثير‌گذاري گسترده و عميق آن بر مخاطب است كه ابعاد نگران كننده‎اي به ماجرا داده است.

شايد در ظاهر، سريال‌هاي اين شبكه در مقايسه با شبكه‎هاي غيراخلاقي در ماهواره، حاوي نمايش صحنه‎هاي غيراخلاقي به‌صورت مستقيم نباشد و به همين خاطر نيز با واكنش دفعي چنداني از سوي برخي خانواده‎ها روبه‌رو نشده است اما نكته آنجاست كه در لايه‎هاي زيرين مضاميني كه در اين سريال‌ها مطرح مي‎شود به‌صورت غيرمستقيم و البته در برخي نيز به‌طور مستقيم، مفاهيمي بسيار غيراخلاقي به مخاطب ارائه شده و از آنجا كه از سيري تدريجي نيز برخوردار است تأثيري عميق در نابود كردن هنجارهاي اخلاقي و فرهنگي خانواده‌ها برجاي مي‎گذارد تا آنجا كه پس از مدتي بسياري از اين مسائل قبح خود را از دست داده و براي مخاطب هضم‌شده و پذيرفتني خواهند شد.

همين بس كه در ماه‎هاي نخست پخش برنامه‎هاي فارسي‎وان هنوز برخي از اين سريال‎ها، مضامين و روابط بين شخصيت‎ها تازگي داشته و اجازه تماشاي آنها به نوجوانان و جوانان توسط پاره‎اي از خانواده‎ها داده نمي‎شد، يا طبق عرف خانواده‎ها صلاح نمي‎ديدند اعضاي خانواده به اتفاق به تماشاي سريال‌هايي همچون «ويكتوريا» بنشينند اما پس از چند ماه رفته‌رفته قبح مسئله ريخته و تماشاي سريال‎هاي فارسي‎وان كه در كل ساعات روز يكي پس از ديگري روي آنتن مي‎روند به تفريح جمعي بسياري از همين خانواده‎ها بدل شد كه به اتفاق چشم بدان بدوزند!

درست است كه مخاطبان اين شبكه را مي‎توان در طيف‌هاي مختلفي دسته‎بندي كرد اما متأسفانه بيش از هر گروه ديگري اين خانواده‎ها و به‌ويژه زنان و دختران در سنين جواني و نوجواني هستند كه تماشاگر اين سريال‌ها محسوب مي‎شوند؛ در واقع‌ آسيب‎پذيرترين قشري كه درصورت تغيير هنجارهاي اخلاقي آنها، لطماتي جدي و جبران‌ناپذير  به فرهنگ و اخلاق در جامعه ما وارد خواهد شد. به اين ترتيب برنامه‎هاي اين شبكه بيش از همه بنيان خانواده‎ها را نشانه گرفته و با در نظر گرفتن مضامين اغلب اين سريال‌ها تاكنون هيچ‌يك از شبكه‌هاي فارسي زبان ماهواره‎اي تأثيراتي فرهنگي به اين اندازه مخرب و با اين عمق و وسعت نداشته‎اند.

از قرار معلوم دم و دستگاه و مقر شبكه فارسي‌وان در هنگ‌كنگ قرار دارد؛ در ساختماني كوچك كه ظاهرا تجهيزات آن‌ چندان هم قابل توجه نيست، اما با همين امكانات، رسانه ملي ما را با تمام دم و دستگاه عريض و طويلش به چالش كشيده و به يك تهديد فرهنگي براي ما بدل شده است. اما در پس فارسي‌وان، مجموعه‎اي عظيم، آن را حمايت مي‎كند تا از توليدات ديگر شبكه‎ها استفاده كرده و با ارائه تصويري ماهواره‎اي و برخوردار از كيفيت مطلوب با همتايان داخلي و خارجي‎اش به رقابت بپردازد.

فارسي‌وان شبكه‎اي ا‎ست تحت لواي مجموعه رسانه‌اي استار كه متعلق به «نيوزكورپوريشن» است و شركتي به نام موبي نيز همكار شركت استار در تهيه و توليد برنامه‌هاي اين شبكه است. مالك شركت نيوزكورپوريشن، يك يهودي استراليايي به نام روپرت مرداك است؛ صاحب يكي از امپراتوري‎هاي رسانه‎اي جهان كه مالك استوديو فيلمسازي فاكس و شبكه‌هاي تلويزيوني فاكس و فاكس نيوز آمريكا نيز هست.

اداره مركزي نيوزكورپوريشن در نيويورك واقع است كه علاوه بر رسانه‌هاي راديويي و تلويزيوني، بيش از 100روزنامه و مجله نيز در سراسر جهان در اختيار دارد كه از ميان آنها مي‌توان به ديلي‌تلگراف، وال‌استريت ژورنال، سان، تايمز و ساندي تايمز، نيويورك‌پست و... اشاره كرد. مجموعه انتشاراتي داوجونز، بورس ايالات متحده نيز تحت تملك اين تشكيلات غول‌آساست.

شايع است مرداك به‎عنوان چهارمين فرد قدرتمند در قاره آسيا به شمار مي‌آيد. در آسيا بزرگ‌ترين شبكه تلويزيوني به مورداك تعلق دارد. اين شبكه 40كانال دارد كه به 8زبان، 53 كشور را پوشش مي‌دهد. همه سهام يا بخش قابل‌توجهي از 23 شبكه راديو- تلويزيوني ايالات متحده را او در اختيار دارد. شهرت ديگر شبكه‌هاي فاكس شيوه‌هاي تلويزيوني‌اش است. مرداك با تملك «دايرك تي وي» تعداد كانال‌هاي تلويزيوني را به حدود 100كانال رسانده است. مرداك خارج از ايالات متحده، در بريتانيا 28كانال تلويزيوني دارد. دارايي‌هاي ماهواره‌اي و كابلي او از 30مورد گذشته است و نيمي از سهام تلويزيون كابلي نشنال‌جئوگرافيك از آن اوست.

مرداك صاحب 2شركت خدماتي در آلمان، 16شركت در استراليا، يك شركت در كانادا و 6شركت در هندوستان است و سهامي در يك ايستگاه ايتاليايي، 2 اندونزيايي، 2ژاپني و 8ايستگاه آمريكاي لاتين دارد. او در ايالات متحده 8مجله دارد ونيوزكورپوريشن صاحب انتشارات هارپركالنيز است كه 26 چاپخانه دارد به‌علاوه انتشارات ويليام مارو و انتشارات آون كه گردش مالي سالانه‌اش بيش از يك ميليارد دلار است از آن اوست.

با اين اوصاف مي‌توان به يك نتيجه بسيار مهم رسيد و آن اينكه امپراتوري رسانه‎اي به اين بزرگي، وقتي پشت يك شبكه فارسي قرار مي‎گيرد نمي‎توان اهداف آن‌را به سادگي كسب درآمد‌هاي اقتصادي فرو كاهش داد. اگر بتوان منبع درآمد‎هاي شبكه فارسي‌وان را آگهي‌هاي تجاري فرض كرد، اين حجم آگهي آن هم در بازار ايراني و با وجود رسانه‎هاي انبوه فارسي زبان كه به قيمت‌هاي بسيار پايين در مقايسه با شبكه‎هاي خارجي پخش مي‎كنند، براي گردانندگان اين غول رسانه‎اي به يك شوخي  مي‌ماند  و رقم مهمي به‌نظر نمي‎رسد. حتي اگر بپذيريم هر شبكه‌ بايد هزينه‎هايش را خود تأمين كند، باز هم نمي‎توان مسائل مالي را هدف اصلي گردانندگان اين شبكه فرض و از ديگر مسائل صرف‌نظر كرد و در نهايت به افزايش اين دايره قدرت رسانه‎اي در آسيا توجهي نداشت.

سريال‌هايي كه اغلب در اين شبكه روي آنتن مي‎روند سريال‎هايي خاص شبكه‎هاي كابلي هستند كه هيچ بعيد نيست كه پاره‎اي از آنها توليدات شركت‎هاي فيلمسازي يا شبكه‎هاي مرتبط به اين غول رسانه‎اي باشد اما هرچه هست اين سريال‌ها به دقت و حساب‎شده انتخاب شده‎اند. سريال‌هاي اين شبكه را از منظر مضموني مي‎توان به 3دسته تقسيم كرد:نخست سريال‌هاي درام و رمانس به‌اصطلاح خانوادگي كه بيشتر آنها مضاميني غيراخلاقي داشته و به روابط نامشروع دختران و پسران و البته خيانت زن و شوهر به يكديگر و... مي‎پردازند.

سريال «ويكتوريا»، «مونوس ومونوس»، «خانه مد»، «جسور و زيبا» و... از اين جمله هستند. دسته دوم سريال‌هاي طنز از جنس سريال‌هاي طنز روتين و شبانه هستند كه در لوكيشن‌هاي داخلي و محدود و با اتكا به شوخي‎هاي صرفا كلامي و اغلب ركيك ساخته و پرداخته شده‎اند. مضمون اين سريال‌ها نيز با توجه به نمايش روابط جنسي آزاد جوانان و همخانگي آنها بدون ازدواج و... در تأثير گذاري‎هاي مخرب اخلاقي و فرهنگي كم از دسته نخست ندارند. سريال كره‎اي «همسر يا دردسر»، «دارما و گري»، «ريبا»، «آشنايي با مادر» و... سريال‌هاي طنز اين شبكه هستند.

و در نهايت دسته سوم هم سريال‌هاي پرحادثه، جنايي و پليسي مشهور سال‌هاي اخير همچون «24»، «حصار چوبي» و... هستند كه از سطح كيفي بالاتري نسبت به بقيه سريال‌ها برخوردار بوده و با وجود تفاوت‎هاي فرهنگي با مخاطب فارسي زبان لااقل مسائل غيراخلاقي را به‌عنوان يك ارزش تبليغ نمي‎كنند. به اين ترتيب هر جنس و هر گروه سني، حتي بچه‌ها نيز خوراكي براي خود در ميان سريال‌هاي فارسي‌وان خواهند يافت. 

دوستي از قول يكي از عرضه‎كنندگان خدمات ماهواره‌اي! روايت مي‎كرد كه اين روزها براي آن گروه از خانواده‎هاي ايراني كه از برنامه‎هاي ماهواره‎اي استفاده مي‎كنند، هيچ شبكه‎اي به اندازه فارسي‌وان اهميت ندارد. بسياري از آنها حاضرند هيچ‌يك از شبكه‎هاي ماهواره‎اي فارسي را نداشته‎باشند ولي در عوض فارسي‌وان آنها صاف و بي‎پارازيت باشد. اين يعني يك شبكه در برابر همه‎ شبكه‎ها؛ شبكه‎اي كه بيشتر از هر شبكه ديگر تماشا مي‎شود.  بسياري از زنان خانه‎داري كه از ماهواره استفاده مي‎كنند، عادت به روشن كردن اين شبكه در طول روز دارند، حتي در زماني كه مشغول كار در خانه هستند به شنيدن صداي آن عادت كرده‎ و داستان را دنبال مي‎كنند.

اينكه ويكتوريا با دوست پسر جوانش به كجا رسيده‎اند يا شوهر ويكتوريا و دوست دختر جوانش با بچه نامشروع‎شان چه كرده‌اند، آيا همسر رسمي مونوس از وجود همسر غيررسمي و فرزند نامشروع‌اش اطلاع پيدا كرده و يا اينكه رئيس مونوس كه در حال خيانت به همسر خود است توانسته اين ماجرا را پنهان نگاه دارد يا نه و... تقريبا مضمون همه سريال‌هايي كه در اين شبكه پخش مي‌شود همين است، هرچند كه سريال‌هاي كره‎اي (آسيايي) اين شبكه به ظاهر قدري اخلاقي‎تر به‌نظر مي‎رسند و لايه‎هاي سنتي فرهنگ آسيايي آن براي مخاطب ايراني ملموس و جذب‌كننده به‌نظر مي‎رسد اما در خلال آن، حضور فرهنگ غرب در زندگي آنها تأثير خود را بر تماشاگر ايراني مي‎گذارد.

اما غلظت سريال‌‌هاي كلمبيايي به قدري شديد است كه روي نمونه‎هاي غربي خود را كم كند! حقيقت اينكه نمايش اين همه بي‎اخلاقي در يك سريال واقعا كمياب است و شخصيت‌ها و مناسبات ميان آنها دراين سريال‌ها بر هيچ منطقي استوار نيستند جز غرايزي كه به شكلي حيواني شخصيت‎ها را به‌دنبال هم مي‎كشند. موفقيت فارسي‌وان در جذب مخاطب، ديگر شبكه‎هاي فارسي زبان را هم به اين نتيجه رسانده است كه آنها هم به دوبله و پخش سريا‌ل‌هاي خارجي بپردازند. شبكه «جم‌تي وي» از جمله شبكه‎هايي ا‎ست كه به تازگي پا در جاي پاي فارسي‌وان گذاشته است، هرچند كه فارسي‌وان به‌دليل اينكه اختصاصي به اين حوزه مي‎پردازد، همچنان يكه‌تاز است. اما اين جرياني‎ است كه مدام در حال گسترش است و شبكه‌هاي داخلي هم با اين بضاعت، حرفي براي گفتن مقابل آنها ندارند، مگر آنكه فكري اساسي براي آن كرد.

حرف آخر آنكه فارسي‎وان با نمايش سريال‎هاي درجه چندم‌كره‌اي و كلمبيايي و به ندرت هم آمريكايي، امواج فرهنگي بيگانه و البته مهاجم را به خانه‎هاي ما مي‎فرستد و از طريق ترويج بي‌اخلاقي، فرهنگ ايراني- اسلامي و بنيان خانواده را هدف گرفته است. در اين سريال‌ها، بي‎بندوباري در روابط جنس‎هاي مخالف و خيانت اخلاقي اعضاي خانواده به هم، امري طبيعي و مرسوم نمايش داده مي‎شود. با تماشا و همراهي‌كردن اين سريال‌ها، نه تنها چنين مسائلي قبح خود را از دست مي‌دهند بلكه به‌دليل تماشاي هر روزه و طولاني مدت اين سريال‌ها به شخصيت‎ها نزديك شده و با آنها همذات‌پنداري مي‎كنند و انجام چنين مسائلي تشويق و ترغيب مي‎شوند و متأسفانه بسياري از خانواده‎ها با پذيرش اين شبكه در كانون خانواده خود، زمينه‎هاي پذيرش الگوهايي اين‌چنيني را براي جوانان فراهم مي‌كنند.