چوب حراج به معلومات دانشجويي

تصميم به نوشتن پايان‌نامه داريد؟ نگران نباشيد، شما به راحت‌ترين قسمت تحصيل در دانشگاه رسيده‌ايد، حتماً شنيده‌ايد كه ورود به دانشگاه و درس خواندن در دانشگاه‌هاي ايران به قيف وارونه تشبيه شده است، يعني با سختي بسيار وارد دانشگاه مي‌شويد و به آساني از آن خارج. اگر در مرحله نوشتن پايان‌نامه هستيد، مي‌توانيد به راحتي نفس بكشيد، چرا كه روي در و ديوار شهر و حتي با چرخيدن در سايت‌هاي اينترنتي مي‌توانيد اطلاعيه‌هايي را ببينيد كه در آن نوشته شده است:«پايان‌نامه شما را ما مي‌نويسيم.» بي شك در دانشگاه يا دانشكده خود با متن‌هاي اينچنيني برخورد كرده‌ايد، اين وضع در حالي در دانشگاه‌هاي كشور و بين دانشجويان رواج پيدا كرده است كه نوشتن پايان‌نامه يكي از مهمترين و البته سخت‌ترين قسمت تحصيل است ، چرا كه پروژه‌هاي دانشجويي در مقاطع مختلف تحصيل، فرصت تحقيق و پژوهش را براي دانشجو رقم مي‌زند تا دانشجو بعد از پايان تحصيلات براي ارزيابي‌ دانش و مهارت تحصيلي خود به استاد ارائه كند. فرصتي كه تبديل به يك فعاليت اقتصادي و كسب درآمد براي گروهي شده است. بازار خريد و فروش پايان‌نامه در كشور آنقدر داغ شده كه مديركل پژوهشي وزارت علوم زنگ خطر افزايش كپي‌برداري پروژه‌هاي دانشجويي را به صدا درآورده است

براساس آمارهاي وزارت علوم سالانه حدود 25 هزار دانشجوي كارشناسي ارشد و 4 هزار دانشجو در دوره دكترا از پايان‌نامه‌هاي تحصيلي خود دفاع مي‌كنند كه درصد تقلبي و يا تكراري بودن پايان‌نامه‌هاي دفاع شده كمتر از 10 مورد در سال است. اين ميزان هم به گفته مسئولان وزارت علوم متعلق به دانشگاه‌هاي غيردولتي است.اين اتفاق در حالي در دانشگاه‌هاي كشور رخ مي دهد كه به اعتقاد پورمرجان، كارشناس انجمن‌هاي علمي وزارت علوم، كپي‌برداري هم در دانشگاه‌هاي دولتي و هم غيردولتي به امري متداول بين دانشجويان تبديل شده است. وي معتقد است: «پژوهش محور نبودن آموزش در دانشگاه‌ها موجب بي‌علاقگي دانشجو به تحقيق مي‌شود.»
پروژه هاي دانشجويي ارزان
با اين حال اگر به دفتر فني دانشجويي در خيابان انقلاب سري بزنيد خواهيد ديد كه ليست انواع و اقسام پروژه‌هاي دانشجويي با قيمت ارزان در اختيار شما قرار مي‌گيرد و دانشجويان از ميان ليست هاي تكراري تحقيقي را انتخاب مي‌كنند.با اين حال بايد ديد، كه آيا علت بي‌علاقگي دانشجو فقط پژوهش محور نبودن آموزش است؟ مديركل پژوهشي وزارت علوم در اين باره توضيح مي‌دهد: «كپي‌برداري و يا خريد پايان‌نامه در دوره كارشناسي متداول‌تر از دوره‌هاي تحصيلات تكميلي است اين هم بدان علت است كه از يك سو ظرفيت دانشگاه‌ها افزايش پيدا كرده است و از سوي ديگر مسئولان دانشگاه‌ها به افزايش اعضاي هيأت علمي توجه چنداني نكرده‌اند. براساس گزارش‌هايي كه به وزارت علوم رسيده است در برخي از دانشگاه‌هاي شهرستاني در دوره كارشناسي ارشد 30 دانشجو را به يك استاد راهنما تحميل مي‌كنند. استاد راهنما هم به علت مشغله بسيار نمي‌تواند فعاليت همه دانشجويان را به خوبي بازرسي كند در نتيجه برخي مواقع شاهد هستيم كه دانشجويي از اين وضعيت سوء استفاده مي‌كند.»
دكتر بختياري‌نژاد تأكيد مي‌كند: «براساس استانداردهاي علمي هر استاد راهنما بايد 4 دانشجوي كارشناسي ارشد و2 دانشجوي دكترا را در نوشتن پايان نامه ها راهنمايي كند، اين در حالي است كه در بيشتر مواقع به علت كمبود اعضاي هيأت علمي دانشگاه‌ها، دانشجويان بيشتري را به استاد راهنما تحميل مي‌كنند، معاونت آموزشي وزارت علوم بايد در اين باره چاره‌انديشي كند، اگر اين معاونت آموزشي استاد و عضو هيأت علمي ندارد نبايد مجوز دوره‌هاي تحصيلات تكميلي به برخي دانشگاه‌ها بدهد .»
نبود تعامل صنعت و دانشگاه
به اعتقاد برخي كارشناسان نبود تعامل مناسب بين صنعت و دانشگاه و بي‌اطلاعي دانشگاه‌ها نسبت به نيازهاي جامعه موجب شده است تا برخي دانشجويان علاقه چنداني به نوشتن پايان‌نامه نداشته باشند.دكتر عليرضا بيات، مدرس دانشگاه و جامعه‌شناس در اين باره مي‌گويد:«متأسفانه يكي از مهم‌ترين عواملي كه منجر به خريد و فروش پايان‌نامه در سطح كشور مي‌شود آن است كه دانشگاه‌هاي ما با مراكز صنعتي تعامل چندان مناسبي ندارند، تحقيقات دانشگاهي بايد مبتني بر نياز صنايع و كشور باشد.
اما آنچه هم اكنون به نظر مي‌رسد آن است كه نيازسنجي درباره مشكلات اساسي جامعه و بخش صنعت نشده است و دانشجويان عمدتاً در نوشتن پايان‌نامه پژوهش‌هاي تكراري انجام مي‌دهند كه كاملاً آشكار است اين پروژه چندين بار به اشكال مختلف نوشته شده است.»
وي با اشاره به اين كه چنين دانشگاهي با چنين دانشجويان توسعه علمي كشور را به خطر مي‌اندازد، تأكيد مي‌كند: «دستگاه‌هاي اجرايي بايد موضوعات مورد نياز پژوهشي را به دانشگاه‌ها اطلاع دهند و تا زماني كه اين رابطه بين دانشگاه و صنعت وجود نداشته باشد ما شاهد تكرار در پروژه‌هاي تحقيقاتي خواهيم بود.»
با اين وجود دكتر بيات به مشكل مهم ديگري كه مدرك گرايي نام دارد اشاره مي‌كند و معتقد است كه رفتن به دانشگاه و گرفتن مدرك، مد روز جوانان شده است. جوانان و خانواده‌هاي آنان محتواي علمي را فراموش كرده‌اند. وي مي گويد: «مدرك‌گرايي تا آنجا درجامعه رسوخ كرده است كه برخي افراد براي گرفتن عناوين مهندس و دكتر هم حاضرند پول‌هاي كلاني هزينه كنند و تا زماني كه سنجش مدرك‌گرايي در جامعه جاي خود را به سنجش نخبه‌گرايي ندهد ما شاهد خريد و فروش پايان‌نامه و عناوين دكتر و مهندس درجامعه خواهيم بود و جامعه با انبوهي مدرك مواجه خواهد بود كه هيچ‌‌كدامشان قادر به حل مشكلات كشور نيستند.»
چه بايد كرد؟
بسياري از كارشناسان بر اين باورند كه در كشور شبكه يكپارچه‌اي براي نظام تحقيقاتي وجود ندارد كه پايان‌نامه‌ها را جمع‌آوري كند و آنها را در اختيار همگان قرار دهد، اين عاملي مي‌شود كه مراكز خريد و فروش پايان‌نامه به راحتي در جامعه فعاليت كنند. اين موضوع را مدير كل پژوهشي وزارت علوم رد مي‌كند و مي‌گويد: «بحث ساماندهي پايان‌نامه‌ها در پژوهشگاه فناوري و اطلاعات به طور جدي در حال پيگيري است. بسياري از پايان‌نامه‌هاي دانشجويي در اين مركز ثبت شده است و اعضاي هيأت علمي واستادان راهنما مي‌توانند با جست‌وجو در اين بانك اطلاعاتي از پايان‌نامه‌هاي موجود اطلاع كسب كنند، همچنين كميته ساماندهي رساله‌هاي دكترا و پايان‌نامه‌هاي كارشناسي ارشد در وزارت علوم تشكيل شده است و اين كميته آئين‌نامه‌اي را به همه دانشگاه‌هاي كشور ابلاغ كرده است كه براساس آن دانشجو بعد از جلسه دفاعيه يك نسخه كاغذي و نرم‌افزاري را در اختيار پژوهشگاه فناوري و اطلاعات قرار دهد.»
وي تأكيد مي‌كند: «تا تير ماه امسال حدود 80درصد دانشگاه‌هاي دولتي و غيردولتي با پژوهشگاه فناوري اطلاعات براي ساماندهي پايان‌نامه‌ها همكاري داشته‌اند و استاد راهنما با مراجعه به اين پايگاه از تكراري بودن پايان‌نامه مطلع مي‌شود.» بختياري‌نژاد درباره خريد و فروش پايان‌نامه از سوي دانشجو مي‌گويد: «واحد حقوقي دانشگاه بايد با مؤسسات خريد و فروش پايان نامه برخورد كند اينكه جلوي سر در دانشگاهي آگهي خريد و فروش پروژه تحقيقاتي زده مي‌شود و مسئولان دانشگاهي به راحتي از آن مي‌گذرند اين موضوع قابل بخشش نيست. واحد حقوقي دانشگاه نبايد اجازه سوءاستفاده به اين نوع مؤسسات بدهد، دانشگاه بايد پيگير حقوق علمي اوليه خود باشد.
بي‌انگيزگي استادان
از سوي ديگر استاد راهنما بايد نسبت به پروژه تحقيقاتي دانشجو حساس باشد، برخي استادان توجه چنداني به پروژه‌هاي تحقيقاتي دانشجويان ندارند. با اين حال مدتي است كه براي افزايش انگيزه استادان حقوقي را دانشگاه در نظر گرفته است، اما به نظر مي‌رسد اين حقوق براي استادان ايجاد انگيزه نكرده است. بي‌انگيزگي استادان راهنما يكي از دلايل پائين آمدن سطح علمي پايان‌نامه‌ها و بي‌توجهي دانشجويان شده است، البته برخي از استادان سعي مي‌كنند دائم موضوع تحقيق به دانشجويان بدهند اما وقت نمي‌كنند حتي اين تحقيقات را بخوانند. دكتر بيات در اين باره مي‌گويد: «وزارت علوم بايد توجه بيشتري به منزلت، شأن و رفاه استاد داشته باشد، برخي استادان انگيزه چنداني براي فعاليت پژوهشي ندارند، چون بسياري از آنان به علت‌هاي مختلف چندشغله هستند و وقتي وارد دانشگاه مي‌شوند دائم به تكرار يك جزوه قديمي اكتفا مي‌كنند كه اين وضع بايد از سوي سياستگذاران برنامه‌ريزي شود.»

http://www.iran-newspaper.com/1388/9/24/Iran/4387/Page/19/Iran_4387_19_37334_NewsCut.jpg

http://www.iran-newspaper.com/1388/9/24/Iran/4387/Page/19/Index.htm#